Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego dotyczy szerokiego kręgu osób. Podlegają mu nie tylko polscy obywatele - zleceniobiorca podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, jeśli:

Członek zarządu spółki powołany do pełnienia funkcji wyłącznie na podstawie uchwały zgromadzenia wspólników, otrzymujący wynagrodzenie za tę funkcję, nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Ważne jest to, że powołanie następuje jedynie na podstawie uchwały, bez nawiązywania stosunku pracy, umowy zlecenia czy innej umowy cywilnoprawnej. W takiej sytuacji spółka nie ma obowiązku opłacania składek ZUS od wypłacanego wynagrodzenia.

Zapłata wynagrodzenia następuje, co do zasady, dopiero po wykonaniu zlecenia. Strony mogą jednak zmienić tę zasadę i dowolnie ustalić termin płatności wynagrodzenia. Samą płatność uzależnić można np. od dokonania przez zleceniobiorcę rozliczeń ze zleceniodawcą.

W Głównym Inspektoracie Pracy w poniedziałek 24 listopada 2025 r. odbyło się spotkanie z przedstawicielami przedsiębiorców zaangażowanych w dialog nad reformą Państwowej Inspekcji Pracy. Marcin Stanecki zaprosił reprezentantów pracodawców do współpracy nad stworzeniem listy kontrolnej zawierającej zestaw pytań pozwalających na określenie, jaka umowa powinna w konkretnym przypadku zostać zawarta.

Za zleceniobiorcę płatnik składek w imiennym raporcie miesięcznym uwzględnia należne składki na ubezpieczenia społeczne od wszystkich dokonanych lub postawionych do dyspozycji ubezpieczonego wypłat (od pierwszego do ostatniego dnia miesiąca kalendarzowego, którego deklaracja dotyczy), stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, z uwzględnieniem ograniczenia, o którym mowa w art. 20 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Umowy zlecenia podlegają prawie zawsze obowiązkowej składce na ubezpieczenie zdrowotne. Wyjątkiem są umowy zawarte z uczniami i studentami do ukończenia przez nich 26. roku życia oraz umowy zlecenia nieodpłatne (które jednak zawiera się sporadycznie, ustnie i głównie w sprawach tzw. pomocy sąsiedzkiej). Poza tym każda umowa zlecenia rodzi obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne - bez względu na ich ilość i kolejność zawierania. Zupełnie inaczej wygląda sytuacja w przypadku składek na ubezpieczenia społeczne. Tu również obowiązuje wyłączenie przewidujące brak obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne w przypadku zawarcia umowy zlecenia z uczniami i studentami do ukończenia przez nich 26. roku życia. To pierwszy z omawianym przypadków braku składek ZUS przy umowie zlecenia.

Wynagrodzenie za pracę jest nieodłącznym elementem związanym ze stosunkiem pracy. Nawiązując stosunek pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Wynagrodzenie ze stosunku pracy, w odróżnieniu od innych form zatrudnienia, np. umowy zlecenia, objęte jest szczególną ochroną.

Zleceniobiorca podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w okresie trwania umowy zlecenia, zgodnie z art. 13 pkt ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych kwestia uzyskania w danym momencie przychodu lub nie uzyskania go ze względu rozliczenia prowizyjne z tytułu zawartej umowy zlecenia nie mają wpływu na okres podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu ważnie zawartej umowy zlecenia.

Osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia, nawet, jeżeli wypełnia kryteria określone dla osób współpracujących, podlega ubezpieczeniom społecznym, jako zleceniobiorca. W sytuacji więc, gdy przedsiębiorca zamierza zatrudnić na podstawie umowy zlecenia osobę, która posiada do 30 września status ucznia w związku z posiadanym zaświadczeniem o przyjęciu na studia wyższe, a od października status studenta i nie ma ukończonych 26 lat, osoba taka nie będzie podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu zawartej umowy.